1. دهخدا گبه را فرشی با پود های بلند ذكر می‌كند برای اولین بار این كلمه در فرمانی كه شاه طهماسب برای پذیرایی از همایون شاه مغول صادر كرد دیده شده است.
     گبه كه از اقسام فرش دست بافت گره بافته و نوع هنری خاصی جز قالی و گلیم است. نوعی قالی گره بافته و درشت بافت است با پرزهای پشمین بلند و چند گانه پود بر روی هم خوابیده و از نرمی و درخشندگی خاص برخوردار است كه یك تا سه سانتی‌متر خواب دارد و تعداد پودهای گبه بین 3 تا 8 پود است. تقریبا منحصر عشایر لر و بختیاری و قشقایی است؛ قطع قالی و قالیچه توسط عشایر و ایلات لر و قشقایی مشخص می‌شده و جنبه خود مصرفی داشته است طراحی و نقش پردازی و حتی رنگ آمیزی گبه از قالی و قالیچه جدا است و تابع قواعد و سنت‌های خاصی است طرح‌ها و نقش‌های گبه تمام ذهنی بوده و بیشتر طرح های هندسی را در بر می‌گیرد و خصوصیات آن در زندگی ایلیاتی و عشایری تعیین شده است و این همان اصالت گبه است. گبه‌های مرغوب از جنس پشم بهاره میباشد و پشم ها توسط دست ریسیده می‌شوند و به روش طبیعی و گیاهی رنگ می‌شوند و این رنگ ها بسیار با دوام و دارای ثبات و درخشندگی زیاد است.
    گبه از نظر اصالت به ایلات و عشایر استان فارس تعلق دارد و قدمت آن در استان فارس به بیش از 150 سال می‌رسد؛ استان فارس دارای سه گروه عشایر می‌باشد: 1- ایل قشقایی 2- ایل خمسه 3- ایل ممسنی، عشایر بختیاری هم به بافت بوده‌اند
    مهمترین و اصیل ترین گبه‌ها منحصر به ایل قشقایی است مهمترین طرح نقش كه در بین تمام ایلات و عشایر وجود دارد و از آن به فراوانی استفاده می‌شود طرح شیر بوده كه گاه به صورت تك شیر یا جفت شیر و یا به صورت شیر و خورشید در گبهه ها استفاده می شده است. تنها طرح مشترك تمام كسانی بوده كه گبه باف بوداند.
    مهمترین طرح و نقشه های گبه عشایر قشقایی بودند از 1- طرح شیری 2- طرح خشتی 3- طرح حوزه گبه 4- گل گبه 5- طرح ایلیاتی 6- طرح درختی 7- طرح هندسی 8- طرح ابرش 9- طرح چهار فصل 10- طرح اردك. هر یك از بافت‌ها دارای نقشه قومی و تاریخی است به همین دلیل بافته‌های بلوچ و تركمن افشار قشقایی به آسانی از هم شناخته می‌شوند محبوب ترین و بهترین نقش در پیش عشایر استان‌های جنوب غربی ایران نقش شیر است؛ نقوش گبه هركدام حكایت از زندگی، اعتقادات و آیین كوچ نشینان می‌كند و نقشی كه حكایت از حال بافنده آن است.
    رنگ گبه در اوایل «خودرنگ» یعنی رنگ طبیعی پشم بود و رنگها به رنگ های طبیعی چون مشكی، سفید، شیری و قهوه یعنی همان رنگی كه پشم‌های حیوانات به طور طبیعی آن رنگ بودند. مانند پشم شتر، بز، گوسفند و غیره در گبه‌های قشقایی برخلاف گبه‌های سایر نواحی ایران كه خود رنگ است، بافنده از رنگ ها و نقش های متفاوتی استفاده می‌كند. البته با نقش ساده با زمینه‌ی كم رنگ یا رنگ‌های محدود نیز بافته می‌شود، رنگ آمیزی اكثر آنها به استثنای معدودی از آنها تماماً طبیعی و گیاهی است. رنگرزی سنتی و بهره‌گیری از رنگ‌های گیاهی اعتبار ویژه‌ای به صنایع دستی عشایر می‌بخشد با گذشت زمان و كوچ عشایر از جایی به جای دیگر دسترسی به رنگ‌های گیاهی و شناخت رنگدانه های گیاهی و راهیابی گبه به خانه های شهر نشینان، گبه از مصرف شخصی عشایر به مصرف شهرنشینان هم در آمد و از آن زمان گبه ها با رنگ های متنوع گیاهی و طبیعی رنگ شده و بافته می شود.

    مواد اولیه مصرفی گبه:
     برای بافت گبه مواد اولیه‌ای كه به كار می‌برند شامل پشم گوسفند انواع رنگدانه های گیاهی و طبیعی، برای تار از نخ پنبه‌ای، یا نخ پنبه‌ای مخلوط با موی بز استفاده می‌شود؛ برای پود آن از پشم گوسفند استفاده می‌شود. مرغوبترین پشم جهت بافت انواع قالی و گبه پشم استان فارس می‌باشد. تار و پودهای گبه قشقایی تمام از پشم می‌باشد و پشم های مورد استفاده گبه‌ها در فارس تهیه می‌شود. پشم فارسی یكی از مرغوب ترین پشم‌ها جهت بافت قالی و گبه است. گبه‌های مرغوب از جنس پشم بهار است و توسط دست ریسیده می‌شود و به روش گیاهی و طبیعی رنگ می‌شود كه دارای ثبات و دوام بیشتری نسبت به رنگ شیمیایی است.

    وسایل و ابزار مورد نیاز و نحوه بافت گبه: مهمترین و اصلی‌ترین وسیله دار گبه در اندازه های مختلفاست كه به صورت افقی روی سطح زمین قرار می گیرد.  اغلب از جنس چوب یا فلز است و شامل شانه چاقو و قیچی است.
    انواع گبه: گلیم گبه، گبه پتویی، گبه قالی؛
     تفاوت اصلی قالی و گبه نحوه پود گذاری و همینطور تفاوت و طرح و نقشه است
    پیوسته دستبافی بوده است عشایری و به طور عمده زمستانه و گرما بخش كه یا رو انداز بوده یا زیراندازی گرم و نرم بیشترین گبه‌ها در قدیم كاربرد روانداز داشته و به گبه پتویی شناخته می‌شده و بر خلاف قالی و قالیچه ریشه‌ها را در دو سر و ته فرش رها نمی‌كردند. اولین بار كه در نوشته‌های تاریخی از گبه یاد می‌شود به روزگار‌شاهزاده طهماسب صفوی می‌توان اشاره كرد.
    دپارتمان علمی پژوهشی شركت تلفیق مینا و خاتم هوشمند

  2. مقالات مرتبط

  3. محصولات مرتبط با این مقاله