دانشنامه

جوك با قدمت بیش از یك هزار سال

جوك كاری
جوك كاری از هنرهای وابسته به چوب است كه روش كار آن شبیه خاتم می‌باشد. كه هنرمند با صبر و حوصله قطعات كوچك چوب و قرار دادن آن بر یك زیرساخت چوبی و ایجاد نقوش هندسی با استفاده از دو تا سه رنگ چوب و كنار هم قرار گرفتن این نقوش با مقطع‌ های مختلف مثلث، مستطیل و لوزی به وجود می‌‌آید.

طرح های جوك از تنوع بسیار زیادی برخوردار است؛ هر طرحی را كه بتوان با نقوش هندسی ایجاد كرد، می‌توان در این هنر به كار گرفت. جوك كاری تقریبا مشابه هنر خاتم سازی است اما با آن تفاوت دارد. در حالی كه در خاتم كاری از استخوان استفاده می‌شود، در جوك كاری تنها از چوب درختان گردو و عناب استفاده می‌شود. در جوك كاری از رنگ طبیعی چوب استفاده می‌شود اما در خاتم كاری گاهی اوقات چوب ها را به رنگ‌های مختلف رنگ می‌كنند.


نحوه چیدن گلها و جازنی قامه‌ها در هر دو هنر تفاوت دارد. جوك بر خلاف خاتم كه فقط در روكاری به كار گرفته می‌شود، علاوه بر روكاری گاهی به صورت جازدن (حك) استفاده می‌شود. تفاوت دیگر ضخامت كار است در خاتم برش ها با زخامت 1 میلی‌متر و جوك با ضخامت 3 تا 4 میلی‌متر می‌شود. تنوع طر‌ح‌های جوك بسیار زیاد است به گونه‌ای كه هر طرحی را كه بتوان با نقوش هندسی ایجاد كرد، می‌توان در این هنر به كار گرفت. از جوك در تزئین در، مبلمان، دور جعبه‌ها و قاب‌های منبت، خاتم كاری و معرق كاری استفاده می‌شود.

قدیمی‌ترین اثر جوك ایران منبر و در مسجد جامع عتیق شیراز است كه به قرن دوم هجری و زمان لیث صفاری بر می‌گردد. هنر جوك كاری از مواد و مصالحی مانند چوب (نارنج، گردو، عناب و چنار)، چسب، نخ، مواد محافظ پوشاننده استفاده می‌شود.


در هنر جوك از چوب های روشن و تیره (معمولا سفید و سیاه) استفاده می‌شود؛ نتیجه كار به رنگ جوگندمی در می‌آید و نام جوك نیز از همین واژه جوگندمی گرفته شده است. هنر جوك كاری از چند مرحله تشكیل شده است كه آماده سازی و انبار چوب به این شكل كه الوارهای كه از كارخانه تهیه می‌شود به مدت یك تا دوسال در محیطی دور از نور خورشید و با هوای معتدل نگهداری می‌شود و پس از خشك شدن به صورت «تخته» یا «چهار تراش» در می‌آورند و برای یكسان سازی كامل سطح چوب آن را از میان دستگاهی به نام «گنده‌گی» عبور می‌دهند.

در یك اثر جوك چوبها در دو قسمت مشاهده می‌شود. اول چوبهایی كه برای بستر كار جوك استفاده می‌شود دوم چوبهایی كه برای تزیین در متن جوك به كار می‌رود. مرحله بعدی آماده سازی نقشه است كه كه هنرمند آن را بر اساس ذوق و قریحه بر سطح زیر كار ترسیم می‌كند. پس از این نوبت به ساخت نقشمایه می‌رسد، برای این كار تخته های آماده شده را به اندازه های مختلف برش می‌دهند و به شكل مثلث در می‌‎آورند، مثلث های آماده شده را در تنگ مثلث ساب قرار می‌دهند و این مرحله را سه بار تكرار می‌كنند تا تمام خط و خش های چوب گرفته و كاملا صاف و صیقلی شود. مثلث ها را با سریشم به هم می‌چسبانند و پس از خشك شدن چسب های اضافی را با سوهان می‌سایند.


چوب های مثلثی را به شكل شش و هشت پر در می‌آورند و می‌برند. پس از ساخت منشور آنها را در كنار هم قرار می‌دهند تا نقش های بزرگتری ایجاد شود، سپس آنها را به هم می‌چسبانند و برای مرحله تنگ یا پرس آماده می‌كنند. در مرحله بعدی نوبت به ساخت اثر می‌رسد؛ هنرمند جوك كار برای ساخت اثر تزیینی از گره استفاده می‌كند و نقوش جوك را در داخل گره ها می‌چیند و با توجه به طراحی نقشه اصلی را كامل می‌كند. پرداختن به این هنر از لحاظ مالی نمی‌تواند درآمدزا باشد زیرا ناشناختگی آن در كنار نبود كارگاه‌های آموزشی و ساخت این هنر سبب شده كه خریداران كمی داشته باشد. علاوه برآن هزینه سنگینی كه برای این هنر پرداخت شود سبب اختصاصی شدن سفارش‌دهندگان آن شده كه باید از تمكن مالی بالایی برخوردار باشند. تحقیق و تدوین دپارتمان علمی پژوهشی شركت تلفیف مینا و خاتم هوشمند منابع: سمیه حقوقی فرد ، جوك كاری احیای هنر از یاد رفته نازنین نوری نژاد، مستند سازی هنر جوك سازی
محصولات مرتبط با این مقاله
تماس با دفتر مرکزی

سیدخندان،سهرورردی شمالی ، خیابان شهید قندی ، کوچه نهم ، ساختمان رستا ، پلاک ۱ ، واحد 10 ، زنگ 10

پیام شرکت

فعالیت شرکت تلفیق مینا و خاتم هوشمند بصورت یک شخص حقوقی مستقل میباشد و هیچگونه وابستگی به ارگان ها و نهادهای دولتی و غیر دولتی ، قضایی و نظامی برای شرکت وجود ندارد.

اهداف شرکت

ایجاد اشتغال مستقل برای بازاریابان افزایش میزان صادرات و فروش صنایع دستی کشور افزایش تولید صنایع دستی و آشنایی خانواده های بیشتر در سراسر دنیا با صنایع دستی و بومی ایران حمایت از تولیدکنندگان صنایع دستی که طرف قرارداد میباشد.

تلفیق هنر - تمامی حقوق مادی و معنوی این وبسایت متعلق به تلفیق هنر است